Tiến bộ xã hội là khát vọng không ngừng của nhân loại từ ngàn xưa, vậy tiến bộ xã hội là gì? Quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử về vấn đề này sẽ giải đáp thỏa đáng bản chất và biện pháp để đạt được tiến bộ xã hội.

1. Khái niệm

– Tiến bộ xã hội là khái niệm phản ánh con đường tiến lên của xã hội được xem như một hệ thống toàn vẹn, hoàn chỉnh từ một hình thái kinh tế – xã hội thấp lên hình kinh tế – xã hội thái cao hơn, đem lại những giá trị vật chất và tinh thần tốt đẹp hơn cho sự hoàn thiện bản chất con người.

– Không thể hiểu khái niệm tiến bộ xã hội với một sự trừu tượng hóa tầm thường (C. Mác). Sự tiến bộ xã hội trong một thời kỳ lịch sử này sẽ trở nên lỗi thời trong một thời kỳ lịch sử khác. Nó không phải là con đường thẳng tắp mà là luôn quanh co, phức tạp.

– Tiến bộ xã hội do các quy luật khách quan chi phối, và chỉ đạt được thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Xã hội loài người là một hệ thống rất phức tạp với nhiều hệ thống nhỏ hơn như nhà nước, gia đình, nghệ thuật, khoa học… Các hệ thống nhỏ thường phát triển không đồng đều, nên không thể dựa và một hoặc một vài hệ thống nhỏ để đánh giá toàn bộ xã hội tiến bộ hay suy thoái được.

Vì vậy, phải xem xét tiến bộ xã hội một cách toàn diện với những tiêu chuẩn khách quan của nó.

tien-bo-xa-hoi
Một góc Hà Nội ngày nay. Ảnh: Thuongtruong.com.vn.

2. Tiêu chuẩn chung, khách quan của sự tiến bộ xã hội

– Tiêu chuẩn chung và thật sự của tiến bộ xã hội là dựa vào sự phát triển của phương thức sản xuất vật chất của xã hội.

Phương thức sản xuất là sự thống nhất biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Do đó, khi đánh giá sự tiến bộ hay lạc hậu của một chế độ xã hội thì không thể đánh giá sự phát triển của lực lượng sản xuất một cách biệt lập với quan hệ sản xuất.

– Tiêu chuẩn của tiến bộ xã hội còn được thể hiện ở các thành tựu khoa học, trạng thái chính trị – xã hội, trình độ học vấn, bảo vệ sức khỏe, lối sống, ý thức đạo đức, thế giới quan, kỷ luật lao động, văn hóa lao động, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

Xã hội nào đem lại nhiều khả năng hơn cho sự phát huy tài năng, sáng tạo, sức mạnh của con người, hoàn thiện bản chất của con người, thì xã hội đó được coi là tiến bộ.

3. Động lực 

– Động lực chủ yếu của tiến bộ xã hội là lực lượng sản xuất. Lực lượng sản xuất phát triển sẽ thúc đẩy nền sản xuất phát triển, do đó sẽ kéo theo sự tiến bộ xã hội.

Trong lực lượng sản xuất, con người là yếu tố quan trọng nhất. Do đó, xét đến cùng, bất cứ sự tiến bộ xã hội nào cũng đều do nhân dân lao động thực hiện. Nhân dân lao động là động lực chính của mọi sự tiến bộ xã hội.

– Khoa học kỹ thuật, khoa học xã hội và nhân văn cũng có vai trò quan trọng, tác động mạnh mẽ đến quá trình tạo ra sự tiến bộ xã hội.

– Lợi ích, nhất là lợi ích kinh tế, là một động lực quan trọng đối với sự phát triển của sản xuất xã hội, thúc đẩy tiến bộ xã hội.

– Trong xã hội có giai cấp, cuộc đấu tranh của giai cấp bị trị chống lại giai cấp thống trị đã và đang là một động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự tiến bộ xã hội.

 

Xin mời các bạn để lại một vài comment để Ban biên tập bọn mình có thêm định hướng nhé! (ngắn thôi cũng được, kiểu như: “Bài viết còn sơ sài!”, hay “Cũng đủ ý!”. :-D).

Nếu còn điều gì chưa rõ, bạn hãy để lại câu hỏi ở phần comment để bọn mình có thể giải đáp khi thời gian cho phép nhé!

 

Bài liên quan:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *